“Səbr edən Qalibdir – İmanın sarsılmaz dayağı”

Sükutun içində gizlənən güc

Dünyanın səsi çox vaxt insanın içindəki səsi susdurur. Həyatın təlatümləri, narahatlıqlar, arzular, itkilər, xəstəliklər, xəyanətlər və gözlənilməz sınavlar insanın ruhunu yormadan keçmir. Belə anlarda insan bir sual verir: “Nə edim?”

Həmin anlarda İslamın cavabı sadə, lakin çox dərin olur: Səbr et.
Amma bu söz bəzən insanların gözündə sadəcə “gözlə”, “döz”, “sus” kimi görünür. Halbuki “səbr” İslamda passiv davranış deyil. Səbr ruhun bir növ intizamı, mənənin güclənməsi, insanın öz daxili nizami bərpa etməsi üçün ən böyük ibadətlərdən biridir.

Quranda səbr 90-dan çox yerdə keçir. Allah heç bir əmri səbrsiz təsəvvür etmir, heç bir yüksək mərtəbə səbrsiz verilmir və heç bir sınaq səbrsiz keçilmir. Buna görə də səbr həm insanın özünə, həm də Allahla olan münasibətinə yönəlmiş bir nurdur.

Bu məqalə səbrin nə olduğunu, necə işlədiyini, psixologiyada və İslamda tutduğu yeri, həyatla əlaqəsini, insan ruhunu necə dəyişdirdiyini, həmçinin gündəlik həyatda necə tətbiq olunacağını hərtərəfli izah edir.

I. Səbr nədir? – Daxili sabitlik elmi

“Səbr” sözünün kökü “səbərə” felindən gəlir və “özünü tutmaq”, “özünü qorumaq”, “nəfsi idarə etmək”, “tab gətirmək” mənalarını verir.

İslam alimləri səbrin 3 əsas növünü müəyyənləşdirir:

1. İtaətdə səbr

İnsanın ibadətlərdə ardıcıl və davamlı olması:
– namazı vaxtında qılmaq
– haramdan çəkinmək
– yaxşı əməldə davamlılıq
Bu səbr növü nizam tələb edir və insanı tərbiyələndirir.

2. Günahdan çəkilməkdə səbr

İnsanı günaha aparan vəziyyətlərdə özünü tutmasıdır.
Bu səbr növü daxili güc tələb edir, çünki insanın ən böyük düşməni öz nəfsidir.

3. Müsibətlərdə səbr

İtki, xəstəlik, qəm, ayrılıq, qəzalar, imtahanlar qarşısında göstərilən səbr.
Bu, insanı böyüdən, onu Allaha yaxınlaşdıran səbr növüdür.

II. Səbr niyə İslamda bu qədər mühümdür?

1. Səbr – imanın yarısıdır

Həzrət Peyğəmbər (s) buyurur:
“İman səbr və şükrdən ibarətdir.”

İnsanı imani cəhətdən yüksəldən, sınavları keçməyə kömək edən əsas sütunlardan biri məhz səbrdir.

2. Səbr Allahın ən sevdiyi əxlaqdır

Quranda dəfələrlə “Allah səbr edənlərlədir” ayəsi keçir.
Bu, Allahın yaxınlığına bir işarədir.

3. Səbr insanın taleyinə təsir edir

Peyğəmbər (s) deyir:
“Səbrin sonu nicatdır.”

Səbr təkcə gözləmək deyil – yaxşı sonluğa aparan yolun adıdır.

4. Səbr – insanı yanlışa aparan hissləri boğur

Hirs, qəzəb, qısqanclıq, tələskənlik… bütün bunlar insanı zərərli qərarlara sürükləyir.
Səbr emosiyanı deyil, qərarı idarə edir.

III. Quran və hədislərdə səbr – ayələrin sükutu

Quranda səbr təkcə bir tövsiyə deyil, bir həyat fəlsəfəsi kimi təqdim olunur.

1. “Əlbəttə, hər çətinlikdən sonra asanlıq vardır.” (İnşirah, 6)

Allah çətinliyin daxilində asanlıq toxumu qoyur. Səbr edən insan həmin toxumu görür.

2. “Səbr edənlərə mükafatları hesabsız veriləcək.” (Zumər, 10)

İbadətlər müəyyən ölçü ilə verilir, səbr isə ölçüsüz, hüdudsuz savab gətirir.

3. “Səbr et! Allahın vədi haqdır.” (Rum, 60)

Allahın vədi – ədalət, rahatlıq və asanlıqdır. Bu, gecikən, amma gecikməklə mükəmməlləşən bir vədidir.

4. Peyğəmbərin səbr nümunələri

– Taifdə daşlananda səbr etdi
– Məkkədən qovulanda səbr etdi
– oğlunu İbrahim’i itirəndə səbr etdi
– Uhudda ağır yaralansa belə səbr etdi

Səbr onun həyatının təkcə bir hissəsi deyildi – həyatının özüdür.